Gorsa warra biroo waliin dirree taphaatti haasa'uuf

Dirreen tapha giddugala hawaasummaa adda ta’ee fi ga’eessonni yeroo ijoolleen taphatan itti walitti qabamuudha. Warra baay’eedhaaf, iddoowwan kun namoota biroo hojii guyyaa guyyaa fi qormaata walfakkaataa qaban waliin wal qunnamuuf carraa hin argamne ni kennu. Haa ta’u malee, bakka uummanni itti baay’atutti haasawa jalqabuun yeroo tokko tokko namatti ulfaachuu ykn sodaachisaa ta’uu danda’a. Warra haaraa, kunuunsituu yeroo dheeraa, ykn salphaatti nama hawaasa naannoo cimaa ijaaruuf barbaadu yoo taate, walqunnamtiin bu’a qabeessa ta’e dirree taphaatti muuxannoo guyyaa guyyaa kee guddisuu danda’a. Qajeelfamni kun aadaa fi naannoo adda addaa keessatti seera hawaasummaa garaagarummaa guddaa akka qabu yaada keessa galchuun, warra biroo wajjin hojjechuuf tooftaalee qabatamaa ta’an ni kenna. Qajeeltoowwan bu’uuraa walqunnamtii kabajaa hubachuu fi aadaa naannoo sanaa wajjin walsimsiisuudhaan, yeroo gabaabaa dirree taphaatti dabarsitu gara walitti dhufeenya gatii guddaa qabuutti jijjiiruu dandeessa.

Haala Walqunnamtii Dirree Taphaa Hubachuu

Gorsa haasawa addaa keessa cuuphamuu dura naannoo walqunnamtiin kun itti uumamu hubachuun gargaara. Iddoon tapha yeroo baay’ee bakka hojiin itti baay’atu, sagalee guddaa qabuu fi daayinamikii dha. Ijoolleen socho’aa, boo’aa, kolfaa fi taphachaa jiru, kunis yeroon xiyyeeffannoo uumamaan gabaabaa dha. Kaaffee tasgabbaa’aa ykn walgahii caaseffama qabu irraa adda ta’ee, dirree taphaatti madaqfamuu fi argamuu si gaafata. Biyyoota hedduu keessatti dirree tapha kanaa adda durummaan akka iddoo hojii guddina qaamaa daa’immaniif kan ilaalamu yoo ta’u, kaan keessatti ammoo kunuunsitootaaf giddugala hawaasummaa isa jalqabaa ta’ee tajaajila. Haala kana hubachuun dheerinaafi gad fageenya haasawa irratti waan qabatamaa ta’e kaa’uuf gargaara. Falmii falaasama gadi fagoo osoo hin taane waljijjiirraa michuu, gabaabaa muuxannoo waliin qabdaniif beekamtii kennuuf kaayyeffattee jirta. Sadarkaa sagalee fi sochii daa’ima keessanii beekuun yoom dubbachuun sirrii akka ta’ee fi yoom salphaatti ilaaluu akka qabdan madaaluuf isin gargaara.

Kutaa Dubbisuu fi Yeroo Itti dhiyaattu

Ogummaawwan walqunnamtii dirree taphaatti barbaachisoo ta’an keessaa tokko yeroo ti. Yeroon hundinuu chat jalqabuuf mijataa miti. Afaan qaama warra isa kaanii fi sochii amma godhan ilaali. Daa’ima xinnoo ari’aa kan jiran, konkolaataa daa’imaa bulchuu ykn daa’ima kophee isaanii akka hidhu kan gargaaran yoo ta’e, haasa’uu mannaa hojii battalaa irratti xiyyeeffachuu danda’u. Faallaa kanaatiin, teessoo irra taa’anii daa’imni isaanii taphachuu yoo ilaalan, walitti dhufeenyaaf caalaatti banaa ta’uu danda’u. Aadaa tokko tokko keessatti kallattiin ijaan wal arguu fi battalumatti hirmaannaan kan simatamu yoo ta’u, kaan keessatti ammoo dubbachuu dura mataa lallaafaadhaan mataa ol qabachuu ykn kolfuu filatamaadha. Mallattoolee kanaaf xiyyeeffannoo kenni. Warri tokko kan ariifatan ykn yaadni isaanii kan hihhirame yoo fakkaate, waa’ee uffata mucaa isaanii yeroo gabaabaaf galatni ykn nagaa salphaa ta’e gaafachuun gahaa ta’uu danda’a. Yoo boqonnaa kan qaban fakkaatanii, wal jijjiirraa xiqqoo dheeraa taʼe qabaachuu dandeessa. Furtuun xiyyeeffannoo amma qaban kabajuu fi hojii kunuunsaa isaanii osoo hin barbaachisin addaan kutuu dhiisuudha.

Ilaalcha Salphaatti Haasaa Jalqabuu

Sararoonni banaa walxaxaa ta’uu hin barbaachisan. Dhugaa dubbachuuf, yeroo baayʼee salphaa taʼuun naannoo hojiin itti baayʼatu keessatti caalaatti hojjeta. Waa’ee naannoo dhiyeenyaa ykn sochii daa’immanii ilaalcha irraa jalqabi. Yaadonni waa’ee haala qilleensaa, meeshaalee dirree taphaa, ykn akkaataa tapha daa’imaa hawwataa ta’e ilaalchisee kennaman, bubbee cabsuudha. Fakkeenyaaf, daaʼimni tokko akkamitti masaraa tokko bilookiidhaan ijaaraa akka jiru ykn caasaa ol baʼuu sana akkamitti akka irra deeman hubachuun, yeroo dinqisiifannaa waliinii akka qabaatan gochuu dandaʼa. Jalqaba irratti gaaffii dhuunfaa garmalee gaafachuu irraa fagaadhu. Kanaa mannaa, muuxannoowwan waliinii guddifachaa wajjin wal fakkaatu, kan akka qormaata yeroo hirribaa, gammachuu milkaa’ina guddaa arguu, ykn qabsoo addunyaa maraa ijoollee yeroo qorraa ho’isuu ykn ganna qabbaneessuu irratti xiyyeeffadhu. Mata dureewwan kunniin kan walqabataniifi dhiibbaa xiqqaa kan qabanidha. Aadaan biyyaa adda adda akka ta’e yaadadhu; bakka tokko tokkotti dubbiin xixinnoon kan eegamu fi kan jajjabeeffamu yoo ta’u, bakka tokko tokkotti immoo gabaabduu fi kallattiidhaan dubbachuun gatii guddaa qaba. Akkaataa baniinsaa kee seera hawaasa naannoo keetii ilaalame waliin akka walsimu sirreessii.

Dhaggeeffachuu fi Kabajaan Hirmaachuu

Haasaan erga jalqabee booda, dammaqinaan dhaggeeffachuun murteessaa ta’a. Kana jechuun sagalee dirree tapha gidduutti illee xiyyeeffannaa kee guutuu sagalee guddiftuu sanaaf kennuu jechuudha. Yoo danda'ame bilbila keessan ofirraa kaa'aa, ykn yoo xiqqaate kaadhimummaa agarsiisuuf iskiriinii irraa fagaadhaa ilaalaa. Mataa rukutuu, kolfuu fi beekamtii afaaniin gabaabaa akka "eeyyee," "sirrii," ykn "kan hiika qabu" kennuunis dhangala'aa haasawa eeguuf gargaara. Nageenyaaf ykn ifa ta’uuf yoo barbaachisaa ta’e malee addaan kutuu irraa of qusadhaa. Aadaa hedduu keessatti dhaggeeffachuun mallattoo kabajaa fi fedhii akka ta’etti ilaalama. Deebii yommuu kennitu, deebii kee gabaabaa taʼus yaadaan kennuudhaan kenni. Marii wal-faana uumuuf muuxannoo mataa keetii gabaabsitee qoodi, garuu haasawa irratti ol’aantummaa qabaachuu irraa fagaadhu. Warri inni kaan yaada isaanii himuuf fedhii guddaa kan qaban yoo fakkaate, ilaalcha kee itti dabaluu isaanii dura haa xumuran. Madaalliin kun haala mijataa qaamni lamaan akka dhaga’amuu fi gatii itti dhaga’amu uuma. Yoo sadarkaa hirmaannaa sirrii ta’e irratti mirkanaa’aa hin taane, akkaataa namoonni naannoo sanaa biroo itti walqunnaman ilaalii fi akkaataa isaanii calaqqisiisu.

Garaagarummaa Aadaa Akkaataa Walqunnamtii Naanna'uu

Sochii addunyaa jechuun yeroo baayyee dirree tapha maatii haala adda addaa irraa dhufan keessummeessuu jechuudha. Akkaataan walqunnamtii aadaatiin garaagarummaa akka qabu hubachuun hubannoo dogoggoraa ittisuu danda’a. Biyyoota tokko tokko keessatti walqunnamtiin kallattiifi gahumsa qabu kan filatamaa ta’e si’a ta’u, yeroo muraasaan wantoota nama gammachiisan irratti dabarsan. Kaan keessattis, dhimmoota qabatamaa irratti mari’achuu keenya dura haasawa xixiqqaa fi oduu durii dhuunfaatiin walitti dhufeenya uumuun barbaachisaa dha. Garaagarummaa kana sammuutti qabadhu. Aadaa gabaabinaaf iddoo guddaa kennu keessa yoo jirta taʼe, yaada kee gabaabaa fi yaada isaa irratti hundaaʼe kaaʼi. Aadaa hariiroo ijaaruu irratti xiyyeeffatu keessa yoo jirta ta’e, yeroo fudhadhuu maqaa fi odeeffannoo bu’uuraa duubbee wal jijjiiri. Dabalataanis, seera iddoo dhuunfaa irratti dammaqina qabaadhu. Aadaan tokko tokko yeroo haasaʼan walitti dhiyeenyaan jiraachuu kan filatan siʼa taʼu, kaan immoo fageenya guddaa qabaatu. Filannoo kana ilaaluu fi madaquun kabaja kan agarsiisu yoo ta’u, walqunnamtii mijataa uumuuf gargaara. Waa’ee akkaataa guddifachaa ilaalcha aadaa irratti hundaa’uun tilmaama gochuu irraa fagaadhaa. Kanaa mannaa, maatiin hundinuu kunuunsaaf mala addaa mataa isaa akka qabu hubachuudhaan, walqunnamtii tokkoon tokkoon isaa fedhii beekuufi iftoominaan itti dhihaadhu.

Haalawwanii fi Qormaata Waliigalaa To'achuu

Dirreen tapha haalawwan addaa itti yaadanii qabachuu barbaadan dhiyeessu danda’u. Fakkeenyaaf, daa’imni keessan daa’ima kan biraa wajjin yoo wal qunname, tapha qindeessuuf ykn nageenya mirkaneessuuf warra isa kaanii wajjin bobba’uun waanuma jirudha. Yeroowwan kanneenitti fayyadamii walitti dhufeenya gabaabaa fi gaarii ta’e ijaari. Ijoollee gidduutti waldhabdeen yoo uumame, tasgabbii fi walta’iinsaan warra isa kaaniitti dhiyaachuu. Komatamuu ramaduu irra furmaata ijoollee lamaan isaaniif hojjetu barbaaduu irratti xiyyeeffadhu. Haalota daftee deemuun si barbaachisu keessatti sababni safuu kan akka "Laaqanaaf mana gahuun na barbaachisa" jedhu gahaa fi kabaja. Warra haasawaaf fedhii hin qabne fakkaatu yoo si mudate, daangaa isaanii kabaji. Kolfi salphaa fi mataa ol qabachuun osoo wal hin dirqisiisin argamuun isaanii beeksisuu danda’a. Walqunnamtiin hundi dheeraa ykn gadi fagoo ta’uu akka hin qabne yaadadhu. Yeroo tokko tokko, yeroo gabaabaaf kolfa wal jijjiiruun ykn waa’ee haala qilleensaa yaada ariifataa kennuunis miira hawaasummaa guddisuuf gahaadha. Walqunnamtii xixiqqoo kana keessatti walsimachuun yeroon walbaruu ijaaruu danda’a, kunis gara fuulduraatti walitti dhufeenya mijataa fi hiika qabu uumuu danda’a.

Walitti Hidhamiinsa Yeroo Dheeraa Ijaaruu

Haasaan jalqabaa gabaabaa taʼuu dandaʼus, hariiroo itti fufiinsa qabuuf buʼuura kaaʼuu dandaʼa. Yeroo hunda dirree tapha tokkotti yoo of argatte, maqaa fi bal’ina walqunnamtii kanaan duraa yaadachuuf yaali. Waa’ee milkaa’ina daa’ima tokkoo dhiheenya kana raawwate ykn taatee maatii tokko gaafachuun kee dhaggeeffachaa akka turtee fi fayyaa isaaniif akka yaaddu argisiisa. Yeroo booda sochiiwwan xixiqqoo kun hiriyummaa gadi fagoo ykn networkii deggersaa uumuu danda’u. Hawaasa tokko tokko keessatti walitti dhufeenyi dirree tapha gara guyyoota taphaatti, dirqama kunuunsa daa’immanii waliinii ykn walga’ii hawaasummaatti guddata. Carraawwan kanaaf banaa ta’i garuu filannoo dhuunfaa hawaasummaaf qaban kabaju. Warri tokko tokko akka tasaa wal baruu kan filatan siʼa taʼu, kaan immoo michummaa cimaa barbaadu. Warri inni kaan afeerraa ykn haasawa hordoffiidhaaf akkamitti deebii akka kennu ilaaluudhaan fedhii madaali. Yoo fudhatama kan qaban fakkaatte, yeroo murtaaʼe walgaʼii gara fuulduraatti taasifamuuf yaada kenni. Yoo isaan duubatti deebi’an fakkaatanii, walqunnamtii salphaa fi michuu ta’e godhaa. Walitti dhufeenya yeroo dheeraa ijaaruun obsaa fi walsimannaa kan barbaadu ta’us, badhaasni isaa warraafi ijoolleef guddaa ta’uu danda’a.

Goolaba

Warra biroo waliin dirree taphaatti haasa’uun hawaasa ijaaruu fi muuxannoo waliif qooduuf carraa gatii guddaa qabuudha. Naannoo ilaaluudhaan, seera aadaa kabajuudhaan, fi dhaggeeffannaa dammaqinaan irratti bobba’uudhaan, walqunnamtii gaarii fi hiika qabu uumuu dandeessa. Ilaalcha salphaadhaan jalqabi, akkaataa walqunnamtii kee aadaa naannoo keetii wajjin walsimsiisi, yeroo fi bakka namoota biroo kabajuun kee itti fufi. Gorsi kun yeroo gabaabaa gara walitti dhufeenya imala guddifachaa kee deeggarutti jijjiiruuf gargaaru. Gorsa, hiriyyaa ykn fuula michuu qofa yoo barbaaddan, dirree tapha kanaa walitti dhufeenyaaf bakka simannaa gaarii ta'e isiniif dhiheessa. Carraawwan kana iftoominaa fi fedhii beekumsaatiin hammadhu, walqunnamtiin xixiqqoo kun jireenya guyyaa guyyaa badhaadhaa fi walitti hidhamiinsa qabuuf gumaacha akka godhan ni argatta.