Guyyaa guyyaan deemsa keessaniif hiriyyaa baaskilii argachuu

Seensa

Biskileetiidhaan gara hojiitti deemuun amala badhaasa qabuu fi sochii qaamaa, dammaqina naannoo fi yeroo baayyee, yeroo imala saffisaa magaalota dhiphina qaban keessatti walitti fidudha. Haa ta’u malee, muuxannoon sun yeroo tokko tokko kophummaa sitti dhaga’amuu danda’a, keessumaa mana kee ykn waajjira kee keessatti kan yaabbattu si qofa yoo taate. Hiriyaa baaskilii argachuun hojii idilee kana gara sochii hawaasummaatti jijjiiruu danda’a, kaka’umsa, nageenya lakkoofsaan, fi beekumsa waa’ee daandii fi suphaa waliin qooddaman kennuu danda’a. Yaad-rimeen "hiriyaa biskileetii" jedhu kan hundaaf ta'u yoo ta'u, aadaan akkaataa namoonni itti wal arganii fi walitti dhufeenya qaban naannoo biyyaatti garaagarummaa guddaa qaba. Naannolee tokko tokko keessatti gareewwan biskileetii hawaasaa haalaan gurmaa’anii fi sirnaawaa kan ta’an yoo ta’u, naannoo tokko tokko keessatti ammoo walga’iin al-kallatti kaffee naannoo ykn wiirtuuwwan geejjibaa keessatti taasifamuun waanuma jiruudha. Qajeelfamni kun bakka jiraattu osoo hin ilaalin, hiriyaa biskileetii walsimsiisu argachuuf si gargaaruuf tarkaanfiiwwan qabatamaa ta’an kan siif kennu yoo ta’u, kunis guyyaa guyyaan deemsi kee muuxannoo caalaatti gammachiisaa fi bu’a qabeessa akka ta’u mirkaneessa.

Akkaataa Deemsaafi Fedhii Keessan Ibsi

Hiriyaa gaa’elaa barbaaduu dura filannoo fi danqaa mataa keetii hubachuun barbaachisaa dha. Wal-fuudhiin milkaa’aan walsimsiisaa irratti kan hundaa’u yoo ta’u, wanti eegamu wal hin simne mufannaa ykn dafee walta’iinsi akka diigamu fiduu danda’a. Saffisa kee isa idilee madaaluudhaan jalqabi. Yaabbannoo boqonnaa malee haasawaaf hayyamu filatta moo yeroo qusachuuf saffisaa fi gahumsa qabu deemuuf kaayyeffattaa? Filannoo daandii keetiis ilaali. Konkolaachiftoonni tokko tokko daandii kallattiifi saffisa guddaa qabu kan filatan siʼa taʼu, kaan immoo daandii miidhagaa xiqqoo dheerachuu dandaʼu garuu muuxannoo gammachiisaa taʼe argatu.

Dabalataanis, sagantaa kee haala jijjiiramuu dandaʼu ilaali. Guyyaa guyyaan sirritti saʼaatii wal fakkaatutti baʼuu dandeessaa moo sagantaankee ni jijjiirama? Yeroon jalqabbii kee garaagarummaa yoo qabaate, hiriyyaa qixaan jijjiiramuu dandaʼu ykn nama yeroo gabaabaaf eeguuf mijataa taʼe si barbaachisuu dandaʼa. Waa'ee gosa baaskilii fi geerii keetii yaadi. Yoo ati baaskilii daandii salphaa yaabbattee fi hiriyaan kee ta'uu danda'u baaskilii fe'umsaa ulfaataa yoo yaabbate, saffisaafi amala qabachuu kee baay'ee garaagarummaa qabaata. Jalqabarraa kaasee waa'ee wantoota kanaa dhugaa dubbachuun walsimsiisaa walsimsiisu calaluuf gargaara. Ulaagaalee ijoo kee kan akka yeroo ka’umsaa filatamaa, saffisa giddugaleessaa fi dheerina daandii, yeroo hiriyoota ta’uu danda’an madaaltu akka tarree sakatta’iinsaatti akka itti fayyadamtu barreessi.

Qabeenya Hawaasa Naannoo Fayyadamaa

Karaan bu’a qabeessa ta’e hiriyyaa baaskilii argachuuf yeroo baay’ee karaa hawaasa naannoo ti. Qabeenyi kun naannoodhaan garaagarummaa qaba, garuu qajeelfamni bu’uuraa namoota naannoo teessuma lafaa fi amala deddeebi’uu kee qooddatan waliin wal qunnamuudha. Magaalota hedduu keessatti kilaboonni biskileetii naannoo sanaa ykn gareewwan abukaatummaa walga’ii ykn yaabbannoo garee yeroo hunda ni keessummeessuu. Taateewwan kanneen irratti hirmaachuun karaa dhiibbaa xiqqaa qabuun hiriyoota ta’uu danda’an waliin wal arguudha. Abbootii fardaa saffisaafi kallattii daandii kee qooddatan ilaali. Yaabannoo booda of beeksisa, yeroo hunda deemsa qindeessuuf fedhii qabaachuu isaanii gaafadhu. Malli kun biyyoota aadaa biskileetii hawaasaa cimaa qaban keessatti akka gaariitti hojjeta, bakka gareen yaabbachuun sochii hawaasummaa barame ta’etti.

Waltajjiiwwan onlaayinii meeshaa humna guddaa qabu kan biraati. Magaalonni hedduun gareewwan Feesbuukii, hawaasa Nextdoor, ykn waltajjiiwwan naannoo namoota biskileetii ooftaniif adda ta’an qabu. Jechoota akka "bike commute," "cycling group," ykn "bike buddy" maqaa magaalaa keessanii wajjin walitti makaman barbaadi. Ergaa ifa taʼee fi gabaabaa taʼee fi karaa, sagantaa fi filannoowwan keessan ibsu maxxansaa. Bal’ina kan akka naannoo itti jalqabdu, bakka itti deemtu, fi yeroo ka’umsaa idilee dabali. Adda ta’uun kun namoota hojii idilee kee wajjin dhugaadhaan walsimu hawwachuuf gargaara. Dabalataanis, bakki hojii keessan koree biskileetii ykn gabatee beeksisa qabaachuu isaa ilaalaa. Yeroo baayyee miiltoowwan hojii salphaatti argachuu dandeessan sababiin isaas dursitee bakka itti deemtu waan qooddatuuf sagantaa hojii walfakkaataa qabaachuun kee hin oolu. TodayMap maxxansa akkasii kaartaa kallattiin bilisaa irratti akka agarsiisu kaasuun, bakka imaltoonni biroo jiran akka mul’isuuf si gargaaruu danda’a, kunis konkolaachiftoota dhiyoo jiran adda baasuun salphaa ta’a.

Pirootokoolii Qunnamtii Ifa Ta'e Diriirsuu

Erga michoota ta’uu danda’an adda baafattee booda, barmaatilee itti fufiinsa qabu hundeessuuf walqunnamtiin ifa ta’e murteessaadha. Waa’ee yeroo, jijjiirama daandii ykn haala qilleensaa irratti wal hubachuu dhabuun walta’iinsa kana jeequu danda’a. Mala qunnamtii isa jalqabaa kan akka ergaa barreeffamaa, iimeelii ykn appii ergaa murtaa’e irratti walii galuu. Guyyaa itti aanuuf yaabbannoo kee hangam dursitee akka mirkaneessitu murteessii. Lamaan tokko tokko halkan duraa mirkaneessuu kan filatan yoo ta’u, kaan ammoo ganama yaabbannoo sanaa waliin walqunnamu. Walqunnamtii keessatti walsimachuun mirkanaa’uu dhabuu hir’isuun qaamoleen lamaan ganama isaanii haala bu’a qabeessa ta’een karoorfachuuf gargaara.

Akkaataa itti hojii idilee irraa maquu akka qabdu irratti mari’adhaa. Namni tokko yoo harkifate maaltu ta’a? Yeroo eeguu madaalawaa kan akka daqiiqaa shan ykn kudhan irratti walii galuu, sana booda konkolaachisaan inni kaan osoo hin eegin itti fufa. Kunis aarii akka hin uumamne kan godhu siʼa taʼu, namoonni lamaanuu akka hin barbaachifnetti akka ol qabaman akka itti hin dhagaʼamne godha. Akkasumas, jijjiirama haala qilleensaa akkamitti akka qabdu irratti mariʼadhaa. Roobaa ykn qorra keessa yaabbatta moo gara geejjibaa uummataatti ni jijjiirta? Haalawwan kana irratti dursanii waliigaluun daqiiqaa dhumaa irratti haqamuu fi burjaajii akka hin uumamne taasisa. Pirootokooliin ifa ta’e bu’uura amanamaa yeroo fi filannoo abbootii fardaa lamaan isaanii kabaju uumu.

Nageenyaa fi Karoora Daandii Dursa kennuu

Nageenyi walta’iinsa deemsaa kamiyyuu keessatti qaama murteessaadha. Hiriyaa wajjin yaabbachuun mul’achuu fi walgargaaruudhaan nageenya guddisuu danda’a, garuu qindoomina barbaada. Balaawwan mudachuu danda’an kan akka walqunnamtii namoonni baay’een itti baay’atu, daandii ibsaan gaarii hin qabne ykn naannoo tiraafikoonni baay’een itti baay’atu adda baasuuf daandii keessan waliin ilaalaa. Ijaarsi ykn cufamuu yoo ta’e daandii jalqabaa fi daandii duubaa murteessuu. Beekumsa waa’ee bakka konkolaataa dhaabuu nageenya qabu, manneen suphaa, fi buufata bishaan guutuu karaa irratti qooduun muuxannoo konkolaachiftoota lamaan guddisuu danda’a.

Barbaachisummaa mul’achuu fi walqunnamtii karaa irratti ilaaluu. Mallattoo harkaa ykn mallattoo afaaniin garagalchuu, dhaabuu ykn saffisa hir’isuu irratti walii galuu. Keessattuu biyyoota bu’uuraaleen biskileetii baay’ee garaagarummaa qaban keessatti kun barbaachisaa dha. Naannolee tokko tokko keessatti daandii baaskilii mallattoo gaarii kan qabuu fi tiraafikaa irraa kan adda baafame yoo ta’u, kaan keessatti ammoo namoonni biskileetii oofan konkolaataa waliin daandii qooddatu. Nuances naannoo kana hubachuun abbootii fardaa lamaan nagaadhaan akka deeman gargaara. Dabalataanis, dhimmoota makaanikaa akkamitti akka ilaaltan irratti mariʼadhaa. Biskileetiin tokko yoo cabe karoorri maali? Eeguu, geejjibaa adda ta’e fudhachuu ykn bakka deemtanitti wal arguu irratti walii galuu. Karoora dursee murtaa’e qabaachuun dhiphina hir’isuu fi dhimmoonni xixiqqoo deemsa guutuu akka daandii irraa hin maqne mirkaneessa.

Garaagarummaa Aadaa fi Waqtii wajjin walmadaaluu

Aadaan biskileetii oofuu aadaa hunda keessatti garaagarummaa guddaa kan qabu yoo ta’u, garaagarummaa kana beekuun hiriyyaa walsimsiisu argachuuf si gargaaruu danda’a. Biyyoota tokko tokko keessatti, biskileetii oofuun adda durummaan akka sochii boqonnaatti kan ilaalamu siʼa taʼu, namoonni gara imalaatti deeman yaabbannoo gabaabaa fi boqonnaa qabu filachuu dandaʼu. Kaan keessatti, biskileetii oofuun gosa geejjibaa qabatamaa fi gahumsa olaanaa qabu waan ta’eef, konkolaachiftoonni saffisaafi sa’aatii eeguuf dursa kennuu danda’u. Aadaa biskileetii naannoo keessan jiru ilaalaa, waan isin irraa eegamu kan hiriyoota ta’uu danda’an waliin walsimsiisuuf. Fakkeenyaaf, magaalota sagantaa baaskilii qooddachuu bal’aa qaban keessatti, konkolaachiftoonni wal arguu jijjiiramaa fi ofumaan ta’u caalaatti kan baratan yoo ta’u, naannoowwan abbummaa baaskilii dhuunfaa qaban keessatti ammoo konkolaachiftoonni walta’iinsa walfakkaatu, sagantaa qabame filachuu danda’u.

Jijjiiramni waqtii amala deddeebi’uu irrattis dhiibbaa qaba. Naannolee waqtii adda addaa qaban keessatti, yeroo qorraa ykn yeroo roobaa walta’iinsa keessan sirreessuu isin barbaachisuu danda’a. Ce’umsa kana akkamitti akka qabdu irratti mari’adhaa. Waggaa guutuu konkolaataa yaabbachuu itti fuftaa moo yeroo qilleensa hamaa taʼetti boqonnaa fudhatta? Hiriyoonni tokko tokko jiʼoota qilleensa salphaa qofa yaabbachuu kan filatan siʼa taʼu, kaan immoo yeroo hunda biskileetii oofuudhaaf kutannoo qabu. Daddabbii ta’uu fi haalawwan waqtii kana hubachuun walta’iinsa waggaa guutuu eeguuf gargaara. Dabalataanis, ayyaana naannoo ykn taateewwan akkaataa tiraafikaa ykn bakka konkolaataa dhaabuu irratti dhiibbaa uumuu danda’an ilaali. Beekumsa kana qooduun konkolaachiftoonni lamaan karoora bu’a qabeessa ta’ee fi harkifannaa hin barbaachifne akka hin uumamneef gargaaruu danda’a.

Wal Kabajaan Walta'iinsa eeggachuu

Hariiroon hiriyyaa baaskilii milkaa’aan wal kabajuu fi wal-jijjiiruu irratti guddata. Abbootiin fardaa lamaan fedhii fi danqaa adda addaa akka qaban hubadhu. Namni tokko walgahiidhaaf dafee deemuun yoo barbaachise, jijjiirama kana murtii malee keessummeessi. Haaluma walfakkaatuun, konkolaachisaan tokko saffisa saffisaa yoo filate, araarama lamaan isaaniif hojjetu kan akka karaa gartokkee waliin yaabbachuu fi sana booda addaan bahuu barbaadi. Yeroo hunda sakatta’uun walta’iinsi qaama lamaanitti quubsaa akka ta’u mirkaneessuuf gargaaruu danda’a. Hojiin amma hojjetamu hojjechaa jiraachuu isaa ykn sirreeffamni barbaachisaa ta’uu isaa hiriyyaa kee gaafadhu. Mariin banaa kun hariiroo gaarii kan guddisu yoo ta’u, dhimmoonni xixiqqoo gufuu guddaa akka hin taane kan dhorkudha.

Milkaa’ina xixiqqoo, kan akka yaabbannoo lakkoofsa murtaa’e waliin xumuruu ykn karaa gabaabaa haaraa argachuu kabaju. Muuxannoon waliinii kun walitti dhufeenya kan cimsu yoo ta’u, deemsi akka nama gammachiisu taasisa. Galmi isaa dhiphina dabalataa uumuu osoo hin taane hojii guyyaa guyyaa kee guddisuu akka ta’e yaadadhu. Yoo walta’iinsi sun hin hojjenne ta’e xumuruu irratti amanamaa fi kabajaa ta’i. Hiriyaa haaraa fedhii kee guddachaa jiruu wajjin caalaatti walsimu barbaadi. Hawaasni biskileetii yeroo baayyee kan deeggaru fi walitti hidhamiinsa waan qabaniif, hiriyaa haaraa argachuun yeroo baayyee salphaadha. Ilaalcha gaarii fi kabajaa qabaachuudhaan, walta’iinsa deemsaaf waaraa fi faayidaa qabu uumuu dandeessa.

Xumura

Guyyaa guyyaan deemsa keessaniif hiriyyaa baaskilii argachuun muuxannoo biskileetii keessan guddisuuf karaa qabatamaa ta’eedha, kaka’umsa, nageenyaafi walqunnamtii hawaasummaa kennuudha. Akkaataa deemsa kee ibsuudhaan, qabeenya naannootti fayyadamuudhaan, qunnamtii ifa ta’e uumuudhaan, nageenyaaf dursa kennuudhaan, garaagarummaa aadaa wajjin walsimsiisuudhaan, fi wal kabajuu eeguun, hiriyaa walsimsiisu kan galma kee qooddatu argachuu dandeessa. Aadaa fi filannoo biyyaa adda addaa akka ta’e yaadadhu, kanaaf haala adda addaatiin jijjiiramaa fi banaa ta’i. Obsaa fi qunnamtii ifa ta’een, deemsa guyyaa guyyaa gara hojii gammachiisaa fi bu’a qabeessa ta’etti jijjiiruun fayyaa kee fi nageenya kee fayyadamoo gochuu dandeessa.