Kan keessan itti dabalaa

Saawwan Maanguddoota Ollaa Keessanitti Michuu Lallaafaa Deemu Argachuu

Sadaasa 13, 2026

Saroonni akkuma umuriin isaanii dabalaa deemuun fedhiin isaanii baay’ee jijjiirama. Saree xiqqaan tokko tapha anniisaa guddaa qabuu fi deemsa dheeraa fi cimaa taʼe irratti guddachuu kan dandaʼu taʼus, yeroo baayʼee sareen guddaan tokko deemsa gabaabaa fi suuta jedhu kan dhiibbaa qaamaa malee akka urgaaʼan, qoratanii fi hawaasummaan akka jiraatan isaan dandeessisu filata. Saree umuriin isaa guddaa ta’eef hiriyyaa deemsaaf mijatu argachuun daa’ima dargaggeessaaf hiriyyaa taphachuu barbaaduu caalaa mala adda ta’e barbaada. Innis waa’ee sadarkaa anniisaa walsimsiisuu xiqqaa fi waa’ee miira, saffisa fi yaada fayyaa walsimsiisuu caalaadha. Qajeelfamni kun akkaataa hiriyyoota deemsa walsimsiisan naannoo keessan keessatti argachuu dandeessan qorata, sanyiin keessan inni guddaan sochii, sammuu akka kakaasu, fi hawaasummaan akka bobba’u osoo nageenyaafi mijataa ta’ee akka turu mirkaneessa.

Fedhii Saroota Maanguddootaa Hubachuu

Barbaacha kee jalqabuu kee dura, maaltu saree umuriin isaa guddaa ta’eef hiriyyaa gaarii deemsa akka taasisu hubachuun barbaachisaadha. Yeroo baayyee saroonni dullooman dhukkuba arthritis, dandeettiin isaanii hir’achuu ykn miira isaanii gadi bu’uu qabu. Tapha gara jabeessa ykn saffisa tasa dho’uu dandamachuu dhiisuu danda’u. Kanaafuu, hiriyaan deemsa gaariin saree olaanaa biraa ta’uu hin qabu, garuu saree amala tasgabbaa’aa fi saffisa suuta socho’uuf fedhii qabu ta’uu qaba.

Yeroo hiriyoota ta’uu danda’an madaaltu amala armaan gadii ilaali:

  • Low Prey Drive: Saroonni qamalee ykn bineensota biroo ari'an saree dulloomaa kan hordofuu hin dandeenye ykn dafee deebii kennuu hin dandeenye dhiphisuu danda'u.
  • Afaan Lallaafaa fi Tapha Lallaafaa: Yoo saroonni bakka nageenya qabutti off-leash wal qunnaman, sareen inni kaan suuta akka taphatuu fi saree dulloome irratti akka hin utaalle ykn akka hin bowl mirkaneessi.
  • Urgaa'uuf Obsa: Yeroo baayyee saroonni dullooman akka gosa sochii qaamaa isa jalqabaatti urgaa'uutti gammadu. Hiriyaan gaariin obsaa fi yeroo baayʼee dhaabuuf fedhii qabaata.
  • Walsimsiisa Fayyaa: Sirni ittisa qaamaa dulloome caalaatti saaxilamoo ta'uu waan danda'uuf, sareen inni kaan talaallii yeroo isaa eeggate fi haala daddarboo irraa bilisa ta'uu isaa mirkaneessuu.

Qabeenya Hawaasa Naannoo Fayyadamaa

Karaan bu’a qabeessa ta’e hiriyyaa deemsa argatu argachuuf networkii hawaasaa jirutti fayyadamuudha. Bakkeewwan duraan saree kee itti deemtu irraa jalqabi. Yeroo hunda paarkii ykn daandii tokko yeroo tokkotti daawwachuun carraa abbootii saawwanii biroo hojii idilee walfakkaataa qaban waliin wal arguu ni dabala.

Ogeessa Beeyladaa fi Qopheessaa Keessan Waliin Haasa'aa Ogeeyyiin beeyladaa fi qopheessitoonni yeroo baayyee maamiltoonni kam akka saawwan amala gaarii qabaniifi tasgabbaa’oo qaban beeku. Abbootii qabeenyaa hiriyaa deemsa barbaadaniif yaada kennuu danda’u. Ogeeyyiin kun yeroo hunda saawwan kana waan arganiif, waa’ee miiraa yeroo gabaabaa wal arganitti hin argineef hubannoo kennuu danda’u.

Appii Ollaa fi Miidiyaa Hawaasaa Ollaan hedduun gareewwan miidiyaa hawaasaa ykn appii hawaasaa adda ta’an kan jiraattonni waa’ee bineensota manaa badan, taateewwan naannoo, fi tajaajila bineensota manaa itti maxxansan qabu. Waltajjiiwwan kun hiriyyoota miilaan deeman argachuuf baayʼee gaarii dha. Yeroo maxxansitu, waa’ee umurii saree keetii, daangaa fayyaa fi akkaataa deemsa filatte addatti ibsaa. Fakkeenyaaf, akkas jettee barreessuu dandeessa: "Laabraadoor daa'ima koo waggaa 12 kan suuta deemuu fi urgaa'uu filatuuf hiriyaa tasgabbaa'aa deemsa barbaaduu."

Paarkiiwwan Saree Naannoo Naannoo Addaa Qaban Yoo paarkiin saawwan naannoo keessanii kutaa addaa saawwan xixiqqoo ykn saawwan dulloomaniif qabaate, kun bakka uumamaa abbootii qabeenyaa walsimsiisan waliin wal arguudha. Bakki ol’aanoo murtaa’e yoo hin jiraannellee, saroonni kam tasgabbiidhaan waliin akka wal-argamu ilaalaa. Abbootii qabeenyaa sanatti dhiyaadhuutii qophii deemsa yeroo hunda gochuuf fedhii qabaachuu isaanii gaafadhu.

Barbaachisummaa Deemsa Yaali

Erga walsimsiisaa ta’uu danda’u adda baastee booda, daftee sagantaa idilee tokkoof waadaa hin seenin. Akkaataa saroonni lamaan walitti dhufan ilaaluuf deemsa yaaliif qopheessi. Walgahiin jalqabaa kun amala naannoo irraa fagaachuuf lafa giddu galeessa ta’e, kan akka daandii tasgabbaa’aa ykn paarkii baay’ee hin baay’anne irratti ta’uu qaba.

Yeroo deemsa yaaliitti kanneen armaan gadii ilaali:

  • Saffisa Walsimsiisuun: Sareen inni kaan saree kee isa guddaa eegaa moo yeroo hunda fuulduratti harkisu? Hiriyaan gaariin saffisa isaanii akka saree suuta jedhu sanaa wajjin walsimutti ni sirreessa.
  • Afaan Qaamaa: Mallattoolee dhiphina saree kee isa dulloome keessatti mul'atu, kan akka funyaan arraabuu, qoonqa, ykn si duubaan dhokachuuf yaalu ilaali. Yoo sareen inni kaan garmalee jeequmsa qabaate, bineensa manaa keessaniif garmalee ta’uu danda’a.
  • Qunnamtii Abbaa Qabeenyaa: Abbootiin qabeenyaa waliin haasa'uun salphaadhaa? Daangaa ni kabajuu? Hariiroon hiriyyaa deemsa gaariin walqunnamtii ifa ta’e nama akkasumas saawwan gidduu jiru irratti hundaa’a.

Yoo deemsi yaaliin akka gaariitti deeme, hojii idilee hundeessuun dura walgahii lammaffaa fi sadaffaaf saganteessuu yaadaa. Kunis saroonni lamaan naannoo dhiibbaa gadi aanaa qabu keessatti akka wal baratan taasisa.

Yaadannoowwan Nageenyaa fi Fayyaa

Yeroo saawwan dullooman deeman nageenyi hunda caalaa barbaachisaadha. Saroonni umuriin isaanii guddaa ta’e dhimma fayyaa dhokataa kan garmalee dadhabbii ykn dhiphina irraan kan ka’e hammachuu danda’u qabaachuu danda’a. Saree biraa wajjin deemuuf walii galuu kee dura, yaaddoo fayyaa irratti abbaa qabeenyaa isa kaanii wajjin ifatti mari’adhu.

Haala yaalaa irratti mari'achuu Yoo sareen keessan dhukkuba arthritis, haala onnee ykn ija dhabuu qabaate, abbaa qabeenyaa isa kaanii beeksisaa. Odeeffannoon kun maaliif sareen keessan suuta socho’uu akka danda’u ykn yeroo baay’ee boqonnaa barbaadu akka hubatan isaan gargaara. Akkasumas sadarkaan anniisaa saree isaanii bineensa manaa keessaniif mijachuu fi dhiisuu isaa akka madaalan isaan dandeessisa.

Naamusa Leash Saroonni on-leash ykn off-leash ta’uu isaanii dursitee murteessii. Saawwan dulloomaniif, yeroo baay’ee deemsi hidhaa qabatanii deemuun nageenya qaba, keessumaa naannoo tiraafikaa ykn bineensota bosonaa jiranitti. Yoo hidhaa ala deemuuf karoorfatte, saroonni lamaan yaadannoo amanamaa akka qabaniifi naannoon sun nageenya akka qabu mirkaneessi. Yeroo hunda yoo tokko cabe ykn saroonni dafanii adda baafamuu yoo barbaachise, 'spare leash' fi harness qabadhu.

Hubannoo Haala Qilleensaa Saroonni dullooman ho’a garmalee irratti caalaatti miira qabu. Yeroo ho’aa ho’a daandii irraa fagaachuuf ganama barii ykn galgala galgala deemuun ni danda’ama. Yeroo qorraa, kootii ykn bootii saree keessaniif ilaalaa. Haalli qilleensaa yoo hamaa ta’e maal gochuu akka qabdan karoora irratti walii galuu, kan akka sagantaa irra deebi’uu ykn sochii mana keessaa gabaabaa ta’etti jijjiiruu.

Garaagarummaa Aadaa Saree Deemsa Keessatti Naanna'uu

Yoo naannoo garaa garaa jiraattan ykn gara biyya haaraatti kan deemtan ta’e, aadaan saree deemuu garaagarummaa guddaa qabaachuu akka danda’u beekaa. Aadaa tokko tokko keessatti bakka uummanni itti baay’atutti saawwan hidhaa malee deemuun kan barame yoo ta’u, kaan keessatti ammoo seera hidhaa cimaan hojiirra oola. Naannoo tokko tokkotti paarkii ykn kaffee keessatti saroonni kan hin hayyamamne yoo ta’u, kaan keessatti ammoo bakka hundatti simatamu.

Qorannoo Noormii Naannoo Abbootiin qabeenyaa saawwanii naannoo keessanitti argaman kaan akkamitti akka amala qaban yeroo fudhadhaa. Hidhaa fayyadamaa jiruu? Balfa sassaabaa jiruu? Saroonni isaanii nagaa akka wal gaafatan hayyamaa jiruu? Aadaa naannoo sanaa wajjin walsimsiisuun akka walitti makamtu si gargaara, abbootiin qabeenyaa kaan immoo si wajjin akka wal qunnaman caalaatti mijataa taasisa.

Daangaa Kabajaa Aadaa tokko tokko keessatti namoonni saroonni isaanitti ykn ijoollee isaaniitti dhiyaachuu isaaniitti mijataa taʼuu dhiisuu dandaʼa. Yeroo hunda sanyiin kee nama tokko nagaa akka gaafatu osoo hin hayyamiin dura hayyama gaafadhu. Kun keessumaa saawwan dullooman irratti barbaachisaa dha, isaanis deebii isaanii keessatti tilmaamamuu dhabuu danda’u. Safuu fi seera naannoo kabajuun abbootii saawwan biroo wajjin wal amantaa akka horattu si gargaara.

Deemsa Yeroo Dheeraa Ijaaruu

Hiriyaa deemsa walsimu erga argatte booda, galmi isaa barmaatilee wal irraa hin cinne hundeessuudha. Yeroo hunda ta’uun saroonni lamaan nageenyi akka itti dhaga’amu kan gargaaru yoo ta’u, abbootiin qabeenyaa hariiroo deggersaa akka ijaaran kan taasisudha.

Sagantaa Walfakkaatu Saagi Yeroo guyyaa saawwanii fi abbootii qabeenyaa lamaan isaaniif hojjetu filadhu. Yeroo baayyee ganama deemuun saawwan dulloomaniif gaarii dha, sababiin isaas isaan dammaqinaan waan jiraniif guyyaa irraa kaasee dadhabbiin isaanii xiqqaadha. Hanga danda’ametti sagantaa sanatti maxxani, garuu yoo sareen tokko guyyaa hamaa qabaate jijjiiramaa ta’i.

Deemsa Gabaabaa fi Pozaatiivii Taasisuu Saawwan dullooman baay’ina caalaa qulqullinni barbaachisaa dha. Daqiiqaa 15-20 deemuun kan baay’ee urgaa’uu fi walqunnamtii lallaafaa of keessaa qabu, deemsa dheeraa fi dadhabsiisaa ta’e irra wayya. Deemsa kana yaadannoo gaarii ta’een xumuri, nyaata ykn meeshaa taphaa jaallatamuun, kanaaf saroonni lamaan ba’iinsa itti aanu hawwiidhaan eeggatu.

Yeroo hunda waliin haasa'uu Yeroo yeroon abbaa qabeenyaa isa kaanii wajjin galmaa’aa. Akkam akka sanyiin isaanii jiru gaafadhaatii jijjiirama fayyaa ykn amala saree keessanii irratti mul’ate kamiyyuu nuuf qoodaa. Sararri qunnamtii banaan kun qophiin deemsa bineensota manaa lamaan isaaniif faayidaa akka qabaatu taasisa.

Xumura

Saree guddaa tokkoof hiriyyaa deemsa lallaafaa argachuun adeemsa badhaasa qabuu fi qulqullina jireenyaa saree fi abbaa qabeenyaa lamaan isaaniif guddisudha. Fedhii addaa saree keessanii hubachuudhaan, qabeenya hawaasa naannoo keessanii fayyadamuudhaan, fi nageenyaafi walsimsiisaa dursa kennuudhaan, adeemsa deemsa deggersaa kan hiriyyaan keessan inni dulloomaan sochii fi gammachuu akka qabaatu taasisu uumuu dandeessu. Adeemsa walsimsiisuu keessatti obsa qabaachuu, aadaa naannoo kabajuu fi abbootii qabeenyaa biroo wajjin qunnamtii banaa qabaachuu hin dagatinaa. Carraaqqii xiqqoo gochuun, hiriyyaa mudaa hin qabne kan saree kee isa guddaa guyyaa guyyaan raawwattu argachuu dandeessa.

Namoota ollaa dhiyoo bira darbee barbaacha isaanii babal’isuuf barbaadaniif, waltajjiiwwan akka TodayMap maxxansa akkasii kaartaa kallattiin bilisaa irratti agarsiisu, carraa deemsa dhiyoo jiru arguu fi abbootii saawwan biroo naannoo keessan jiran waliin akka wal qunnamtan isin dandeessisa.

Qajeelfama