Ollaan Baala Rake fi Gutter Qulqulleessuu Gargaaruuf Dhiyeessuu
Sadaasa 15, 2026
Seensa
Yeroon jijjiiramu, maatiin hedduun qormaata irra deddeebi’amee mul’atu wal fakkaatutu isaan mudata: baala kufe bulchuu fi haala qilleensaa qorraaf gutter qopheessuu. Jiraattonni tokko tokko yeroo, dandeettii qaamaa fi meeshaa hojiiwwan kana ofii isaanii hojjechuu danda’an kan qaban yoo ta’u, kaan ammoo sababa umurii, dhimma fayyaa, hojii baay’ee ykn salphaatti hanqina meeshaaleetiin rakkachuu danda’u. Baala raakii fi gutter qulqulleessuun ollaa gargaaruuf dhiyeessuun walitti dhufeenya hawaasaa cimsuu fi ji’oota dhufaniif manni nama hunda nageenyaafi sirrii ta’uu mirkaneessuuf karaa itti yaadameedha. Haataʼu malee, sochii qaamaa kanaaf dhiyaachuun gaarummaa, kabaja dhuunfaafi walqunnamtii ifa taʼe qabaachuu gaafata. Qajeelfamni kun akkaataa dhiyeessii akkasii bu’a qabeessa ta’een itti dhiheessitan kan ibsu yoo ta’u, nageenyaafi aadaa naannoo yaada keessa galchuudhaan, gidduu seenuun osoo hin taane akka simataman taasisa.
Barbaachisummaa fi Dandeettii Keessan Madaaluu
Dhiyeessii dhiheessuun dura haala jiru of eeggannoodhaan ilaaluun gaariidha. Mallattoolee ollaan tokko gargaarsa barbaaduu akka danda’u agarsiisan, kan akka tuullaa baala naannoo manaatti kuufamuu, caccabaa bishaan boollaa keessatti mul’atu, ykn waqtiilee darbanii wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu mooraa keessatti sochii dhabuu. Haa ta’u malee, tilmaama bifa qofa irratti hundaa’e gochuu irraa fagaadhaa. Ollaan tokko tokko tajaajila ogummaa qacaruu filachuu danda’u ykn miseensota maatii isaan gargaaran qabaachuu danda’u. Dandeettii ofii madaaluunis murteessaadha. Hojii sana sirriitti xumuruuf yeroo qabdaa? Meeshaalee barbaachisoo taʼan kan akka reekii jajjaboo, sadarkaa fi meeshaalee nageenyaaf gargaaran qabdaa? Ollaa hedduu gargaaruuf yoo karoorfatte, qulqullina hojii keetii ykn fayyaa ofii keetii osoo hin miidhiin fe’iinsa hojii bulchuu akka dandeessu ilaali. Maatii tokko ykn lama irraa jalqabuun carraaqqii barbaachisu madaaluu fi akkaataa kanaan itti dhihaattu sirreessuuf si dandeessisa.
Mala Jalqabaa Gochuu
Akkaataan ati quunnamtii jalqabdu sagalee walqunnamtii guutuu saaga. Yeroo baay’ee mala michuu fi dhiibbaa xiqqaa qabu hunda caalaa bu’a qabeessa. Saʼaatii madaalawaa taʼetti balbala rukuchuun, jechuunis yeroo baayʼee dhuma torbaniitti ganama ykn waaree booda barii—yeroo baayʼee dinqisiifama, sababiin isaas walitti dhufeenya dhuunfaa akka uumamu waan godhuuf. Akka filannootti, yaadannoo harkaan barreeffame saanduqa poostaa keessatti hafe ykn ergaan safuu qabu karaa appii hawaasaatiin dhiyaatu, seensa xiqqaa qabaachuu kan danda’uu fi ollaan bakkuma sanatti akka kaa’ame osoo itti hin dhaga’amin dhiyeessicha akka ilaalu yeroo kan kennu ta’uu danda’a. Yeroo waliin haasaʼu, wanta dhiheessitu ifa godhi. Baala qofa, gutter qulqulleessuuf ykn lamaan isaanii iyyuu rake gochuuf dhiheessuu kee ibsi. Gargaarsi sun fedhii isaaniitiin akka ta’ee fi fudhachuuf dirqama akka hin qabne eer. Meeshaaleedhaaf ykn akka dinqisiifannaaf kaffaltii xinnoo kan kaffaltu yoo taʼe, booda hubannoo dogoggoraa akka hin uumamneef dursitee kana ifatti ibsi. Gargaarsa tola ooltummaa qofa kan kennitu yoo taʼe, sanas ifatti ibsi. Aadaan biyyaa gara garaa akka ta’e yaadadhu; aadaa tokko tokko keessatti, namoota hin beekne ykn namoota beekan irraa gargaarsa kallattiin dhihaatu shakkiidhaan kan ilaalamu siʼa taʼu, kaan keessatti immoo gocha barame dha. Mala kee seera hawaasummaa naannoo keetii wajjin akka walsimutti mijeessi.
Eeggannoo fi Daangaa Ifa Ta'e Kaa'uu
Ollaan tokko dhiyeessii kee erga fudhatee booda, muuxannoo sirrii ta’e qaamolee lamaan mirkaneessuuf ejjennoo ifa ta’e hundeessuun barbaachisaa dha. Bal’ina hojii kanaa irratti bal’inaan mari’adhaa. Baala walitti qabuuf, baala sana boorsaa keessa akka galchitu, kompostii akka gootu ykn tuullaa keessatti dhiiftee bulchiinsa magaalaa fudhachuuf akka ta’u qulqulleessi. Qulqullina gutter tiif, caccabaa downspouts akkasumas gutters ofii isaanii irraa ni balleessitu ta’uu isaa mirkaneessaa. Yeroo xumuraa irratti walii galuu. Dhuma torbee tokkotti ni hojjetta, moo hojii sana guyyoota hedduu irratti ni babal’attaa? Qabeenya sana argachuu irrattis mari’achuun ogummaadha. Mooraa duubaa seenuuf hayyama si barbaachisa? Bineensonni manaa eegumsa argachuu qaban jiruu? Yoo sadarkaa fayyadamaa jirta ta’e, ollaan bakka itti kaa’amuu fi yoo lafa miidhagsuu kamiyyuu miidhamuu danda’u akka beeku mirkaneessi. Daangaawwan kana dafanii kaa’uun dhimmoonni xixiqqoo hubannoo dogoggoraa guddaa akka hin taane taasisa. Dabalataanis, yeroo pirojektichaa mala walqunnamtii kan akka lakkoofsa bilbilaa ykn ergaa barreeffamaa irratti walii galuu, kanaaf ollaan sun gaaffii yoo qabaate ykn sagantaa irra deebi’uu yoo barbaachise si qunnamuu danda’a.
Nageenyaa fi Meeshaalee Sirriif Dursa Kennuu
Yeroo hojii mooraa raawwannu nageenyi dursa olaanaa ta’uu qaba, keessumaa yeroo olka’iinsaa fi caccabaa ulfaataa wajjin walqabatu. Yoo gutter qulqulleessitu ta’e, sadarkaa jabaa ulfaatina kee fi ulfaatina meeshaalee keetii wajjin madaalame fayyadami. Sadarkaan lafa walqixa ta’e irratti akka kaa’amuu fi gubbaan isaa yoo xiqqaate sarara gutter irraa miila sadii ol akka diriiru mirkaneessi, deeggarsa amansiisaa ta’eef. Gonkumaa gara cinaatti garmalee hin hirkatin; kanaa mannaa, yeroo sarara foddaa irra sochootu sadarkaa sana irra deebiʼii kaaʼi. Kophee hin siqne uffadhu, yoo foddaan isaa cirracha ykn lilmoo ta’e harness fayyadamuu yaadaa. Baala raakiidhaaf, balaawwan dhokataa kanneen akka dhagaa, damee ykn lafa wal qixa hin taane kan gufuu ykn kufaatii fiduu danda’u yaada keessa galchaa. Dugdaa fi garba kee irratti dhiibbaa hir’isuuf ergonomic rakes fayyadami, dadhabbiin akka hin mudanneef yeroo hunda boqonnaa fudhadhu. Yoo haala qorraa ykn jiidha qabu keessatti hojjettu ta’e, ogummaa fi ho’a kee eeguuf laayibarii uffadhuu fi guwaantii bishaan hin dandeenye uffadhu. Yeroo hunda osoo hin jalqabin dura tilmaama haala qilleensaa ilaali, sababiin isaas roobni ykn qilleensi hojii sana caalaatti rakkisaa fi balaa akka ta’u gochuu danda’a. Yoo dandeettii kee sirna fooqii ykn gutter murtaa’e tokko nagaadhaan deemuuf qabdu mirkanaa’aa hin taane, kana amantee miidhaan irra ga’uu mannaa hojii addaa sanaaf ogeessa qacaruuf yaada dhiyeessuun gaariidha.
Dhuunfaa fi Qabeenya Kabajuu
Ollaa tokko yeroo gargaartu qabeenya isaanii irratti ta’uun kee waan hin oolle, kunis iccitii isaanii fi qabeenya isaaniif kabaja olaanaa gaafata. Bakka hojii sanaaf barbaachisanitti maxxanuu fi kutaalee mooraa ykn manaa hojii sanaan wal hin qabanne keessa naanna’uu irraa of qusadhaa. Meeshaalee akka meeshaalee iddoo biqiltuu, biqiltoota qodaa keessa jiran ykn meeshaalee taphaa sochoosuu yoo barbaadde, of eeggannoodhaan gochuudhaan yeroo xumurtu bakka jalqabaatti deebisi. Keessattuu meeshaalee humnaa kan akka baala afuuftuu fayyadamtan yoo ta’e sadarkaa sagalee irratti xiyyeeffadhaa. Bulchiinsi magaalotaa tokko tokko ganama barii ykn galgala meeshaalee sagalee guddaa qaban fayyadamuu waan daangessuuf, sa’aatii callisaa ilaalchisee dambiiwwan naannoo ilaali. Meeshaaleen dhuunfaa ykn bakka miira namaa kakaasu kan akka maasii kuduraa ykn bakka bineensi manaa itti boqotan yoo si mudate of eeggannoo dabalataatiin itti fufi. Meeshaalee kuusuu ykn caccabaa gatuuf garaajee ykn sheedii seenuu dura gaafachuunis safuudha. Qabeenya ollaa of eeggannoo fi ilaalchaan ilaaluudhaan kabaja argitee wal amantaa horatta, kunis hariiroo gaarii waaraa fiduu danda’a.
Kaffaltii fi Galata Qabuu
Gargaarsa keessaniif kaffaltii fudhachuu fi dhiisuu murteessuun dhimma micciiramaa ta’uu danda’a. Yoo akka tola ooltummaatti tajaajila kee kennitu ta’e, kaffaltiin akka hin eegamne ifa godhi. Haataʼu malee, ollaan tokko tokko hojii bilisaa fudhachuun isaanii mijataa taʼuu dhiisuu dandaʼa, akkasumas kennaa xinnoo, nyaata ykn dinqisiifannaa qarshii kennuudhaaf cichuu dandaʼu. Deebii kee keessatti ayyaana qabaadhu. Yoo kennaa dhiyeessan, yoo sirrii taʼe sitti dhagaʼame galateeffachiisi fudhadhu, ykn sochii qaamaa sana qofa kan ofittoo taʼe gochuu yoo barbaadde safuudhaan didi. Yoo kaffaltii kaffalaa jirta ta’e tilmaama salphaa dursitee kennitee itti maxxani. Galmi isaa bu’aa argachuu osoo hin taane gargaaruu waan ta’eef garmalee kaffaltii kaffaluu irraa fagaadhaa. Naannolee tokko tokkotti gargaarsa waqtiidhaaf gorsa ykn kennaa xinnoo dhiyeessuun kan barame yoo ta’u, kaan keessatti ammoo akka waan hin barbaachifneetti ilaalamuu danda’a. Seera naannoo eeguu fi hoggansa ollaa hordofuu. Maallaqni harka jijjiiramuu fi dhiisuu isaa utuu hin ilaalin, carraa gargaaruuf argatte galateeffadhu. Yaadannoo galateeffannaa salphaan ykn ergaan hordoffii gargaarsa dabalataa barbaaduu isaanii gaafatu fedhii gaarii eeguu keessatti karaa dheeraa deemuu danda’a.
Goolaba
Ollaan baala fi gutter qulqulleessuuf gargaaruuf dhiyeessuun hawaasa keessaniif gumaachuu fi walitti dhufeenya ollaa guddisuuf karaa hiika qabuudha. Fedhii of eeggannoodhaan madaaluudhaan, mala jalqabaa kabajaan hojjechuudhaan, waan ifa ta’e kaa’uudhaan, nageenyaaf dursa kennuudhaan, fi icciitii kabajuun, nama dhimmicha keessa jiru hundaaf muuxannoo gaarii mirkaneessuu dandeessa. Aadaa fi filannoo biyyaa fi naannoodhaan illee garaagarummaa akka qabu yaadadhu, kanaaf jijjiirama fi seera naannoo sanaaf xiyyeeffannaa kennuu. Yeroo kee tola ooltummaadhaan kennuu yoo filattes taʼe kaffaltii xinnoo kaffaltee, wanti guddaan ifatti waliin haasaʼuu fi amanamummaadhaan sochoʼuudha. Gochoonni gaarummaa xixiqqoo kun walitti dhufeenya hawaasaa cimsuu fi jiraattota hundaaf haala deggersa qabu uumuu danda’u. Hojiiwwan waqtii kana yeroo jalqabdu, waltajjiiwwan akka TodayMap maxxansa akkasii kaartaa kallattiin bilisaa irratti akka agarsiisan yaada keessa galchi, kunis ollaa gargaarsa barbaaduu danda’an waliin akka wal qunnamtu si gargaara. Dhumarratti, galmi isaa ce’umsi gara bara haaraatti ollaa keessaniif salphaa fi gammachiisaa taasisuudha, yeroo tokkotti reekii tokkoo fi gutter tokko.
Muuziyeemii Aartii Naannoo Keessatti Daawwattoota Biroo Waliin Akkaataa Walqunnamsiisu
Mana Kitaabaa Walaba Naannoo Keessanitti Hiriyoota Uumuu
Tarkaanfiiwwan Akeekkachiisa Naannoo Fayyadamuun Saree Ollaa Keessan Bade Barbaduuf
Akkaataa Haasaa Taproom Warshaa Biiraa Naannoo Keessatti Taasifnu