Nusiwo ame ɖeɖeko awɔ siwo doa dzidzɔ na ame ŋutɔŋutɔ

Zi geɖe la, womesea solo ɣeyiɣi gɔme nyuie o be enye ɣeyiɣi si me wolalana be ame bubuwo nava kpe ɖe ŋuwò, gake le nyateƒe me la, enye mɔnukpɔkpɔ vevitɔ si ana nàke ɖe ɖokuiwò ŋu ahase vivi na ɖokuiwò. Ne wò ɖeka zã ɣeyiɣi la, ablɔɖe sua asiwò be nàʋuʋu le wò ŋutɔ wò ablaɖeɖe nu, atia nusi tututu do dzidzɔ na wò, eye nàgade dzo lãme na wò evɔ mahiã be nàɖe asi le nu ŋu o. Èɖale du si me amewo sɔ gbɔ ɖo alo kɔƒenuto si me tomefafa le me o, xexeame naa nuteƒekpɔkpɔ manyaxlẽ siwo ameɖokuiɖeɖeɖa doa ŋusẽe. Mɔfiame sia ku nu me tso dɔwɔna siwo ŋudɔ woate ŋu awɔ, siwo doa dzidzɔ na ame, siwo kpena ɖe ŋuwò nèwɔa wò ɖokuisinɔnɔ ƒe ɣeyiɣi ŋudɔ nyuie wu, eye wòdea bubu eŋu be dekɔnu siwo ku ɖe hadomenuwɔnawo kple dutoƒonuwɔnawo ŋu to vovo ŋutɔ le dukɔ ɖesiaɖe me.

Dzro Wò Aƒelika Siwo Te Ðe Eŋu Me

Mɔ siwo dzi nàte ŋu ato ase vivi na ɖokuiwò ƒe ɣeyiɣia dometɔ ɖekae nye be nàzu tsaɖila le wò ŋutɔ wò nutoa me. Ame geɖe nɔa nuto aɖewo me ƒe geɖe evɔ womeléa ŋku ɖe nusiwo ƒo xlã wo ŋu tsitotsito ŋutɔŋutɔ o. Azɔlizɔzɔ ɖeɖe nana nèdea dzesi xɔtuɖaŋu ŋuti nyatakakawo, nutoa me numiemiewo, kple dɔwɔƒe sue siwo dzi woate ŋu aŋe aɖaba aƒu ne èle du dzi kple zɔhɛwo. Dze egɔme kple mɔ si dzi mèto kpɔ o tiatia. Lé ŋku ɖe alesi kekeli trɔna le ŋkekea me katã kple alesi ablɔ vovovowo sena le wo ɖokui me le ɣeyiɣi vovovowo me ŋu. Nuwɔna sia kpena ɖe ŋuwò be kadodo deto nanɔ mia kple miaƒe agbenɔnɔ dome. Le dekɔnu geɖe me la, azɔlizɔzɔ nye ʋuɖoɖo kple ŋkuléle ɖe hadomenuwɔnawo ŋu ƒe mɔnu vevitɔ, eyata ne ètrɔ asi le wò ablaɖeɖe ŋu wòsɔ ɖe nutoa me ƒe ɖoɖowo nu ate ŋu ana nuteƒekpɔkpɔa nanyo ɖe edzi. Le kpɔɖeŋu me, le nuto aɖewo me la, wokpɔa mɔ be woazɔ azɔli sesĩe, evɔ le bubuwo me la, azɔlizɔzɔ blewu, si me woalé ŋku ɖe nu ŋu le wue nye nusi bɔ. Zã ɣeyiɣi sia nàtsɔ ade dzesi nutoa me kɔfidzraƒewo, tsaɖibɔwo, alo fiase siwo doa dzidzɔ na wò ŋutɔ, eye nàwɔ teƒewo ƒe anyigbatata si sɔ ɖe wò ŋutɔ wò didiwo nu le susu me.

Tsa le Nutoa me Asiwo Kple Nuɖuɖudzraƒewo

Nuɖuɖu nye xexeame katã ƒe gbegbɔgblɔ, eye nuɖuɖu ɖeɖe nye nuteƒekpɔkpɔ si dzi woda asi ɖo bliboe eye wòdoa dzidzɔ na ame zi geɖe. Nutoa me asiwo alo nuɖuɖudzraƒewo yiyi nana nète ŋu ƒoa nu kple miaƒe nutoa me tɔwo le nɔnɔme si me nyaƒoɖeamenu mele o me. Àte ŋu aɖɔ nuɖuɖu siwo doa dzidzɔ na wò kpɔ evɔ màtsi dzi ɖe nenye be wò zɔhɛwo alɔ̃ wo ŋu o. Esia wɔa dɔ nyuie le nuto siwo me ablɔdzinuɖuɖu ƒe dekɔnuwo ɖe dzesi le me. Lé ŋku ɖe alesi nutoa me tɔwo biaa nu heɖua nu ŋu; esia naa míesea gbesiagbe ɣeyiɣi ƒe didime kple nusiwo wolɔ̃na gɔme. Ne èkpea ŋu la, ɖo ŋku edzi be ame geɖe siwo ɖua nu ɖekaɖekawo bɔ ɖe kɔfidzraƒewo kple bistrowo me le xexeame katã. Àte ŋu atsɔ agbalẽ aɖe ɖe asi alo ɖeko nàse vivi na toɣliɖeɖe kple dɔwɔna siwo le nutoa me. Dɔ sia dea susuŋudɔwɔwɔ ƒe dzi ƒo, esi nètsɔa wò susu ɖoa wò nuɖuɖua ƒe vivi, eƒe ʋeʋẽ, kple ʋeʋẽ ŋu bliboe. Edoa alɔ nutoa me ganyawo hã tẽ. Ne èle asiwo srãm kpɔ la, lé ŋku ɖe nutoa me ƒe agbenyuinɔnɔ ŋu ku ɖe asitsatsa alo fli me nɔnɔ ŋu, elabena kɔnu siawo to vovo ŋutɔ le liƒowo dzi. Dekɔnu aɖewo kpɔa mɔ be yewoadzra nu, gake bubuwo ya lɔ̃a asi siwo woɖo ɖi kple asitsatsa kabakaba. Trɔtrɔ ɖe kɔnyinyi siawo ŋu ɖea bubu fiana eye zi geɖe la, ehea kadodo si me dzo le wu vɛ.

Ƒo ɖokuiwò ɖe Nuwɔwɔ ƒe Modzakaɖeɖewo me

Ame ɖeka ƒe ɣeyiɣi sɔ nyuie na nutovɛwo yometiti elabena enaa woate ŋu atsɔ susu aɖo nu ŋu madzudzɔmadzudzɔe. Dɔwɔnawo abe nɔnɔmetatawo wɔwɔ, nuŋɔŋlɔ, fotoɖeɖe, alo lãgbalẽtata ene bia be woatsɔ susu aɖo nu ŋu si me mama zi geɖe le ƒuƒoƒo me. Tia modzakaɖeɖe aɖe si sɔ kple nusiwo me nètsɔ ɖe le eye nàɖo ɣeyiɣi si nèɖo ɖi na esia. Le kpɔɖeŋu me, ne fotoɖeɖe dzɔa dzi na wò la, tsɔ wò fotoɖemɔ̃a zɔ azɔli eye nàtsɔ wò susu aɖo kekeli kple vɔvɔli léle ŋu tsɔ wu be nàlé ŋku ɖe anyigba ƒe dzesiwo ko ŋu. Ne èlɔ̃a nuŋɔŋlɔ la, dze agbagba nàŋlɔ nu tso nusiwo nède dzesii le ŋkekea me ŋu le agbalẽ me. Dɔ siawo kpena ɖe ŋuwò nèna wò susuwo me kɔna eye wònana wò ŋkuléleɖenuŋu ƒe ŋutetewo nyona ɖe edzi. Wonana hã be wosena le wo ɖokui me be yewowɔ dɔ si mewɔ ɖeka kple gotagome kpeɖodzinana o. Mehiã be nàzã dɔwɔnu xɔasiwo o; nuŋlɔɖigbalẽ alo asitelefon dzi fotoɖemɔ̃ bɔbɔe aɖe sɔ gbɔ. Nu vevitɔe nye nuwɔwɔ ɖekae kple vivisese. Le ɣeyiɣi aɖe megbe la, àte ŋu ade dzesi ŋgɔyiyi le wò aɖaŋuwo me eye àkpɔ ŋudzedze ɖe gbesiagbegbenɔnɔ me nyawo ŋu tsitotsito. Nuwɔwɔ ƒe modzakaɖeɖewo hã nyea susu me ɖiɖiɖeme, si wɔnɛ be nète ŋu trɔa asi le seselelãmewo kple tamesusuwo ŋu le mɔ si woɖo ɖe ɖoɖo nu nu. Nuwɔna sia ate ŋu ana nànya ɖokuiwò nyuie wu eye nàka ɖe wò ŋutete be yeaɖe modzaka dzi.

De Dekɔnu Nudzɔdzɔwo Kple Blemanudzraɖoƒewo

Blemanudzraɖoƒewo, nutataɖeƒewo, kple fefewɔƒewo nye teƒe nyuiwo na ame ɖekaɖekawo. Ne nyaƒoɖeamenu be nàdzro ɖeɖefiawo me enumake alo agblẽ nu le fefe si nàkpɔ ŋu o la, àte ŋu aƒo ɖokuiwò ɖe emenyawo me vevie. Dɔwɔƒe geɖe naa mɔfiame siwo odio alo numeɖeɖe siwo woŋlɔ ɖi siwo ɖea mɔ be woasrɔ̃ nu le wo ɖokui si. Àte ŋu anɔ akpa siwo doa dzidzɔ na wò me ɣeyiɣi didi wu eye nàto ame bubuwo me kabakaba. Alesi woate ŋu atrɔ ɖe nɔnɔmewo ŋu alea nana ame ƒe nu léa dzi na ame eye wòsea vivi na ame. Le dukɔ geɖe me la, wobua blemanudzraɖoƒewo be wonye teƒe siwo woate ŋu ade ŋugble le ɖoɖoezizi me, eyata ɖoɖoezizi ƒe ɖoɖowo dzi wɔwɔ le vevie. Dekɔnu aɖewo dea numedzodzro vividoɖeameŋutɔe ƒe dzi ƒo le teƒe siwo tomefafa le gɔ̃ hã, evɔ bubuwo ya dea asixɔxɔ ɖoɖoezizi sesẽ ŋu. Kpɔ mɔfiame siwo le mia gbɔ ne ège ɖe eme. Nuƒo alo dɔwɔƒewo dede ɖeɖe dzaa hã ate ŋu aɖe vi. Àte ŋu alé fɔ ɖe nuƒola ƒe gbedasi ŋu bliboe evɔ màhe susu ɖa le axadzi dzeɖoɖowo ŋu o. Le ema megbe la, àte ŋu akpɔe be nya geɖe le ye si yeagblɔ ne yedo go xɔlɔ̃wo, elabena ɣeyiɣi su ye si yewɔ dɔ tso nyatakakaawo ŋu. Mɔnu sia trɔa nuzazã si mewɔa naneke o wòzua nuwɔwɔ veviedodotɔe. Ekpena ɖe ŋuwò hã be nàtu wò ŋutɔ wò dekɔnu nyagbɔgblɔ si ɖea wò didi tɔxɛwo fiana tsɔ wu be nàtu ƒuƒoƒo ƒe nukpɔsusu ɖeka.

Srɔ̃ Azɔlizɔzɔ kple ŋkuléle ɖe nu ŋu le susu me

Azɔlizɔzɔ le susu me nye nuwɔna bɔbɔe aɖe gake ŋusẽ le eŋu si ƒoa ŋutilã ƒe ʋuʋu kple susu me kɔ nyuie nu ƒu. To vovo na mɔzɔzɔ kabakaba la, azɔlizɔzɔ kple susu bia be nàlé ŋku ɖe nusiwo ƒo xlã wò kple wò gbɔgbɔ ŋu. Tia tsaɖibɔ, abɔ, alo ablɔ si dzi tomefafa le. Zɔ blewu eye nàde dzesi afɔtoƒea ƒe nɔnɔme, xeviwo alo ʋuwo ƒe ɖiɖi, kple ya ƒe dzoxɔxɔ. Nuwɔna sia kpena ɖe ame ŋu wòɖea nuteɖeamedzi dzi kpɔtɔna eye wònaa wò susu nɔa nu ŋu nyuie wu. Eɖea vi ŋutɔ le dugã me nuto siwo me seselelãme ƒe agba si gbɔ eme bɔ le. Ne ètsɔ wò susu ɖo sidzenu ɖeka ŋu le ɣeyiɣi ɖeka me la, àte ŋu ana wò susu nadze akɔ anyi eye nàkpɔ ŋudzedze ɖe fifi ɣeyiɣia ŋu. Amesiame kloe ate ŋu awɔ dɔ sia, eɖanye ƒe ka kee wòxɔ alo kamedede ƒe seƒe ka kee o. Mehiãa dɔwɔnu tɔxɛ aɖeke o eye woate ŋu awɔe le ʋuʋu kpuiwo me le ŋkekea me katã. Le dekɔnu aɖewo me la, azɔlizɔzɔ nye hamea ƒe nuwɔna, eyata àte ŋu ado go ame bubuwo hã le nenema ke wɔm. Le bubuwo me la, enye ame ɖekaɖekawo yome titi. Nya siwo ƒo xlãe eveawo siaa naa mɔnukpɔkpɔ ame be wòado ka alo ade ŋugble le eŋu. Menye taɖodzinuae nye be woaɖo didiƒe aɖe koŋ o ke boŋ be woakpɔ mɔzɔzɔa teƒe kple susu. Numame sia ate ŋu ana wò seselelãme bliboa nanyo ɖe edzi eye wòakpe ɖe ŋuwò nàdze wò ŋkekea gɔme alo awu enu kple tameɖoɖo.

Zã Digitál Dɔwɔnuwo hena Habɔbɔ

Togbɔ be solo ɣeyiɣi nye kadodo ɖeɖeɖa tso hadomenyaƒoɖeamenuwo gbɔ hã la, ɖoɖowɔwɔ ɖe nu ŋu ate ŋu ana wò nuteƒekpɔkpɔ nanyo ɖe edzi. Digitál dɔwɔnuwo zazã atsɔ awɔ ɖoɖo ɖe wò dɔwɔnawo ŋu ate ŋu akpe ɖe ŋuwò nàwɔ wò vovoɣiwo ŋudɔ nyuie. Le kpɔɖeŋu me, TodayMap ɖea nya mawo tɔgbe fiana le anyigbatata si le agbe femaxee dzi, si kpena ɖe ŋuwò nèkea ɖe nudzɔdzɔ siwo te ɖe ŋuwò alo teƒe siwo nètsɔ ɖe le siwo sɔ kple nusiwo me nètsɔ ɖe le ŋu. Dɔwɔnu sia ate ŋu akpe ɖe ŋuwò nàwɔ ɖoɖo ɖe azɔlizɔzɔ ŋu alo nàdi kɔfidzraƒe siwo me ɖoɖoezizi le evɔ matsɔ tiatiawɔblɔɖe aɖu dziwò o. To wò ŋutɔ wò teƒe siwo nàɖi tsa yi ƒe xexlẽdzesiwo dzadzraɖo me la, èwɔa mɔzɔzɔ ƒe ɖoɖowɔɖi si sɔ na wò ŋutɔ si dea bubu wò ablaɖeɖe ŋu. Mɔnu sia nana be wò solo ɣeyiɣia ɖea vi eye wòvivina. Àte ŋu adzra teƒe siwo nèle ɖo, ade dzesi gaƒoƒo siwo nèʋuna, eye nàlé ŋku ɖe wò ŋgɔyiyi ŋu. Mɔnu sia kpena ɖe ame ŋu hã le kpe xɔasi ɣaɣla siwo ɖewohĩ womadze le mɔzɔzɔ ŋuti mɔfiamegbalẽ siwo bɔ me o la didi me. Edea numekuku si wotu ɖe nusiwo koŋ nèlɔ̃ dzi ƒe dzi ƒo tsɔ wu be nànɔ te ɖe aɖaŋuɖoɖo siwo ku ɖe nusianu ŋu dzi. Dɔwɔnu mawo zazã le agbanɔamedzi me fia be woada asɔ le screen time kple anyinɔnɔ ŋutɔŋutɔ me. Kpɔ wò anyigbatata ɖa hafi nàyi, emegbe nàtsɔ mɔ̃a da ɖe adzɔge be wòawɔ ɖeka kple nusiwo ƒo xlã wò bliboe. Dadasɔ sia kpɔa egbɔ be mɔ̃ɖaŋununya doa alɔ wò nuteƒekpɔkpɔ tsɔ wu be wòaɖu edzi.

Nyataƒoƒo

Ɣeyiɣi zazã ɖeɖe nye aɖaŋu xɔasi aɖe si nana ame ɖokui nɔa eɖokui si eye wònana ame ƒe susu nɔa nu ŋu. Ne èdzro wò nutoa me, nèse vivi na nutoa me nuɖuɖuwo, nèƒo ɖokuiwò ɖe nutovɛ ƒe modzakaɖeɖewo me, nèɖi tsa yi dekɔnuwɔƒewo, nèsrɔ̃ azɔlizɔzɔ le susu me, eye nèzã habɔbɔ ƒe dɔwɔnuwo la, àte ŋu atrɔ ɣeyiɣi siwo nèɖea ɖokuiwò ɖe aga la woazu nuteƒekpɔkpɔ siwo doa dzidzɔ na ame. Dɔ siawo dea bubu dekɔnu vovovowo ŋu eye wodea ame ŋutɔ ƒe tsitsi ƒe dzi ƒo. Xɔ ablɔɖe si le solo ɣeyiɣi me be nàke ɖe nusiwo doa dzidzɔ na wò ŋutɔŋutɔ ŋu eye nàtu kadodo deto ɖo kple wò nutoa me. Dze egɔme tso sue, nɔ didim be yeanya nu, eye nàse vivi na alesi nèsrɔ̃a nu tso ɖokuiwò kple nusiwo ƒo xlã wò ŋu.