Fɛn minnu bɛ kɛ i kelen na minnu bɛ mɔgɔ ɲɛnajɛ tiɲɛ na
27 sɛtanburu 2026
A ka c’a la, mɔgɔ kelen-kelen ka waati tɛ faamuya cogo min na, k’a kɛ waati ye min bɛ kɛ ka mɔgɔ wɛrɛw makɔnɔ u ka fara i kan, nka tiɲɛ yɛrɛ la, o ye sababu ɲuman ye walasa ka i yɛrɛ sɔrɔ ani ka ɲɛnajɛ lakika sɔrɔ. Ni i ye waati kɛ i kelen na, i bɛ hɔrɔnya sɔrɔ ka taa i yɛrɛ ka teliya la, ka fɛn min ka di i ye tigitigi, i k’o sugandi, ka wari falen kokura k’a sɔrɔ i mago tɛ bɛnkan na. I mana kɛ dugu kɔnɔ min falen bɛ mɔgɔw la wo, walima togodala yɔrɔ lafiyalen dɔ la wo, diɲɛ bɛ ko jatebaliya dɔw di minnu bɛ dɔ fara i kelennasigi kan. Nin gafe in bɛ baara kɛtaw sɛgɛsɛgɛ minnu bɛ se ka kɛ, minnu bɛ mɔgɔ diya, minnu b’aw dɛmɛ ka nafa caman sɔrɔ aw ka yɛrɛmahɔrɔnya waati la, k’a bonya ko laadalakow minnu ɲɛsinnen bɛ sigidamɔgɔw ka jɛɲɔgɔnya ni foroba kɛwalew ma, olu tɛ kelen ye kosɛbɛ jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ.
Aw ye aw ka sigida laminiw sɛgɛsɛgɛ
Fɛɛrɛ minnu bɛ Se ka Sɔrɔ kosɛbɛ walasa ka solo waati diyabɔ, olu dɔ ye ka Kɛ turisi ye i yɛrɛ ka sigida la. Mɔgɔ caman bɛ sigi sigida la san caman kɔnɔ k’a sɔrɔ u ma u lamini ko fitininw kɔlɔsi tiɲɛ na. Ni i bɛ taama i kelen na, o b’a to i bɛ se ka so jɔcogo dɔw kɔlɔsi, sigida jiriw, ani jagokɛyɔrɔ fitininw minnu bɛ se ka ye ka ban ni i kɔrɔtɔlen don ni i taamaɲɔgɔnw ye. A daminɛ ni sira sugandili ye i ma deli ka min ta fɔlɔ. A kɔlɔsi cogo min na yeelen bɛ Changé tile bɛɛ kɔnɔ ani cogo min na nbɛdaw tɛ kelen ye waati wɛrɛw la. O wale in b’aw dɛmɛ ka jɛɲɔgɔnya jugu don aw ka sigida la. Laada caman na, taama ye bolifɛnw ni sigida kɔlɔsili fɛɛrɛ fɔlɔ ye, o la, n’i y’i ka taama kɛcogo bɛrɛbɛn sigida sariyaw ma, o bɛ se ka dɔ fara o ko kɛlen kan. Misali la, mara dɔw la, taama teliya la, o bɛ makɔnɔ, k’a sɔrɔ mara dɔw la, taama teliya, kɔlɔsili ka caya, o de ye ko ye min bɛ kɛ. Baara kɛ ni o waati ye walasa ka sigida kafew, nakɔsɛnɛyɔrɔw walima butikiw dɔn minnu bɛ i yɛrɛ diyabɔ, ka yɔrɔw karti hakili la min bɛ bɛn i kelen-kelen bɛɛ diyanyekow ma.
Aw ye taa sigida suguw ni dumunifɛnw feereyɔrɔw la
Dumuni ye diɲɛ bɛɛ ka kan ye, wa dumuni kelen kɛli ye ko ye min bɛ sɔn dafalen na, wa tuma caman na, a bɛ diya. Ni i taara sigida suguw la walima dumunikɛyɔrɔw la, o b’a to i bɛ se ka jɛɲɔgɔnya kɛ ni i ka sigida ye, yɔrɔ min na degun man bon. I bɛ se ka dumuniw lajɛ minnu ka di i ye k’a sɔrɔ i ma hami n’u bɛna diya i taamaɲɔgɔnw ye. O bɛ nɔ bɔ kɛrɛnkɛrɛnnenya la maraw la, nbɛdaw la dumuniko ladamu bɛ yɔrɔ minnu na. Aw ye sigidamɔgɔw komandi cogo min na ani u bɛ dumuni kɛ cogo min na, aw k’o kɔlɔsi; o bɛ hakilina di don o don fɔlisenw ni diyanyekow kan. N’i ye maloya, i hakili to a la ko mɔgɔ kelen-kelen caman bɛ kafew ni bistrow kɔnɔ diɲɛ fan bɛɛ. I bɛ se ka na ni gafe ye walima ka lamini mankan ni baara diyabɔ dɔrɔn. Nin baara in bɛ dusu don hakili la, bawo i bɛ i sinsin i ka dumuni dumanw, a kɛcogo ani a kasaw kan pewu. A bɛ sigida sɔrɔko fana dɛmɛ k’a ɲɛsin a yɛrɛ ma. Ni aw bɛ taa suguw la, aw k’aw hakili to sigida ka jogoɲumanya la ka ɲɛsin bɛnkanw ma walima ka mɔgɔw bila sira kan, bawo o laadalakow tɛ kelen ye kosɛbɛ dancɛw cɛma. Ladamu dɔw bɛ jago makɔnɔ, dɔw bɛ sɔngɔ latigɛlenw ni jago teliya fɛ. Ka ladamu o sariyakolow la, o bɛ bonya jira, wa tuma caman na, o bɛ na ni jɛɲɔgɔnya dumanw ye.
Aw ka aw sen don daɲɛw diyabɔcogo la
Solo waati ka ɲi kosɛbɛ daɲɛw ɲinini na bawo a bɛ sira di sinsinnan ma min tɛ tigɛ. Baara minnu bɛ kɛ i n’a fɔ sɛgɛsɛgɛli, sɛbɛnni, fotota, walima finiko, olu bɛ hakilijagabɔ de wajibiya min ka teli ka tila-tila kuluw kɔnɔ. I ka ɲɛnajɛ dɔ sugandi min bɛ bɛn i diyanyekow ma ani ka waati kɛrɛnkɛrɛnnen bila o kama. Misali la, ni fotota ka di i ye, i ka taama n’i ka kamera ye ani k’i sinsin yeelen ni biɲɛ minɛcogo kan sanni ka i sinsin dugukolo taamasiyɛnw dɔrɔn kan. N’a ka di i ye ka sɛbɛnni kɛ, i k’a ɲini ka i ka don kɔlɔsiliw sɛbɛn zurunali kɔnɔ. O baara ninnu bɛ dɛmɛ ka i hakilinaw jɛya ani ka kɔlɔsili sekow ɲɛ. U bɛ seko ni dɔnko hakilina fana Di min tɛ Bɔ kɛnɛma tiɲɛni na. Aw mago tɛ minɛn sɔngɔ gɛlɛnw na; kaye nɔgɔman walima smartfon kamera bɛ bɔ. O kun ye ka kɛ cogo kelen na ani ka nisɔndiya sɔrɔ. Waati tɛmɛnen kɔfɛ, i bɛ se k’a ye ko i bɛ se ka ɲɛtaa sɔrɔ i ka sekow la ani ko i bɛ waleɲumandɔnba jira don o don ɲɛnamaya kɔnɔko fitininw na. Daɲɛw dilanni ɲɛnajɛw fana bɛ kɛ hakili lafiɲɛbɔ ye, o b’a to i bɛ se ka dusukunnataw ni miiriliw ɲɛnabɔ cogo la min bɛ labɛn. O wale in bɛ se ka kɛ sababu ye ka i yɛrɛ dɔn kosɛbɛ ani ka da i yɛrɛ la kosɛbɛ i ka se ka i yɛrɛ ɲɛnajɛ.
Aw ka taa laadalakow ni misiriw la
Misew, galariw ani ɲɛnajɛyɔrɔw ye yɔrɔ ɲumanw ye mɔgɔ minnu bɛ na u kelen na. Ni degun tɛ i la ka baro kɛ jiralifɛnw kan joona walima ka bɛnkan kɛ ɲɛjirali min na, i bɛ se k’i sen don kosɛbɛ o kɔnɔkow la. Baarakɛda caman bɛ gafe lamɛntaw walima ɲɛfɔli sɛbɛnnenw di minnu bɛ sira di kalan ma min bɛ kɛ a yɛrɛ ye. I bɛ se ka waati jan kɛ yɔrɔw la minnu ka di i ye ani ka taa teliya la tɔw fɛ. O ladamuni bɛ dɔ fara fɛnw marali ni u diyabɔli kan. Jamana caman na, misew bɛ jate yɔrɔw ye minnu bɛ kɛ hakilijakabɔyɔrɔw ye ni dususuma ye, o la sa, ka makun sariyaw labato, o nafa ka bon. Laada dɔw bɛ dusu don baro ɲɛnama kɔnɔ hali yɔrɔ lafiyalenw na, k’a sɔrɔ dɔw bɛ makun gɛlɛn jate kosɛbɛ. Aw ye sigida laadilikanw lajɛ dontuma na. Ka taa jɛmukanw walima atelierw dɔrɔn na, o fana bɛ se ka kɛ nafa ye. I bɛ se k’i sinsin kumalasela ka cikan kan pewu k’a sɔrɔ kɛrɛfɛ barow ma i hakili ɲagami. O kɔfɛ, i bɛ se k’a ye ko i bɛ se ka kuma caman fɔ n’i ye i teriw kunbɛn, bawo i ye waati sɔrɔ ka kunnafoniw baara. O fɛɛrɛ in bɛ fɛnɲɛnɛmafagalanw (passive consumption) tigɛli kɛ ka kɛ active engagement ye. A b’i dɛmɛ fana ka i yɛrɛ ka laadala daɲɛgafe dɔ jɔ min bɛ i diyanyeko kɛrɛnkɛrɛnnenw jira sanni ka kɛ kulu ka bɛnkan ye.
Hakilila taama ni kɔlɔsili dege
Hakilila taama ye baara nɔgɔn ye, nka fanga bɛ min na, min bɛ farikolo lamaga ni hakili jɛlen fara ɲɔgɔn kan. A tɛ i n’a fɔ teliya ka taa-ni-segin, taama hakili la, o kɔrɔ ye k’i janto i lamini na ani i ninakilicogo la. Nakɔ, nakɔ walima nbɛda lafiyalen dɔ sugandi. Aw bɛ taama dɔɔni dɔɔni ani ka siraba dacogo kɔlɔsi, kɔnɔw walima siraba mankanw, ani fiɲɛ funteni. O kɛcogo bɛ dɛmɛ ka dɔ bɔ degun na ani ka ɲɛmajɔli kɛcogo ɲɛ. Nafa b’a la kɛrɛnkɛrɛnnenya la dugubaw kɔnɔ, yɔrɔ minnu na dusukunnataw doni ka ca. Ni i bɛ i sinsin dusukunnata kelen kan a waati kelen na, i bɛ se k’i hakili sigi ani ka sisan waati waleɲumandɔn. Nin baara in bɛ se ka kɛ mɔgɔ bɛɛ fɛ, a si hakɛ mana kɛ min o min ye, walima farikoloɲɛnajɛ hakɛ mana kɛ min o min ye. A tɛ minɛn kɛrɛnkɛrɛnnen si wajibiya wa a bɛ se ka kɛ pɛrɛn waati kunkurunnin kɔnɔ tile bɛɛ kɔnɔ. Laada dɔw la, taama ye jɛkulu ka baara ye, o la, i bɛ se ka mɔgɔ wɛrɛw sɔrɔ minnu bɛ o ɲɔgɔn kɛ. Dɔ wɛrɛw la, o ye mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ nɔfɛta ye. O ko fila bɛɛ bɛ cogoyaw di jɛɲɔgɔnya walima hakilijakabɔ ma. Laɲini tɛ ka yɔrɔjan kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ sɔrɔ nka ka taama in dɔn ni hakili ye. O delina bɛ se k’i dusukunnata bɛɛ ɲɛ ani k’i dɛmɛ k’i ka don daminɛ walima k’a ban ni ŋaniya ye.
Baara kɛ ni baarakɛminɛnw ye nizɛrikan na walasa ka jɛkulu sigi sen kan
Hali ni waati min bɛ kɛ i kelen na, o ye ka jɛɲɔgɔnya tigɛ ni sigida degunw ye, ka to i ka ko kɛlenw na, o bɛ se ka dɔ fara i ka ko kɛlenw kan. Ni i bɛ baara kɛ ni nizɛri baarakɛminɛnw ye walasa k’i ka baara boloda, o bɛ se k’i dɛmɛ ka nafa caman sɔrɔ i ka lafiɲɛ waati la. Misali la, TodayMap bɛ o sɛbɛn suguw jira karti ɲɛnama dɔ kan fu, k’i dɛmɛ ka ko kɛlenw walima yɔrɔw sɔrɔ minnu bɛ i kɛrɛfɛ, minnu bɛ bɛn i diyanyekow ma. Nin baarakɛminɛn in bɛ se ka dɛmɛ don ka taamaw boloda walima ka kafe lafiyalenw sɔrɔ k’a sɔrɔ a ma sugandiliw degun i la. Ni i y’i yɛrɛ ka yɔrɔw lisɛli labɛn, i bɛ taama bolodacogo dɔ labɛn min bɛ i yɛrɛ ta ye, min bɛ i ka teliya bonya. O fɛɛrɛ in b’a to i ka solo waati bɛ nafa sɔrɔ ani ka diya. I bɛ se ka yɔrɔw mara, ka da wuli waatiw kɔlɔsi, ani ka i ka ɲɛtaa lajɛ. O fɛɛrɛ in fana bɛ dɛmɛ don ka kabakurun dogolenw sɔrɔ minnu bɛ se ka kɛ u tɛ sɔrɔ taamasiyɛnw bɛɛ lajɛlen kɔnɔ. A bɛ dusu don ɲininiw kɔnɔ ka da i diyanyekow kɛrɛnkɛrɛnnenw kan sanni ka kɛ ladilikanw ye minnu bɛ kɛ fɛn bɛɛ ye. Baara kɛli ni o baarakɛminɛn suguw ye ni kunkanbaaraba ye, o kɔrɔ ye ka ekran waati ni kɛli yɛrɛyɛrɛ balan. Aw ye aw ka karti lajɛ sani aw ka taa, o kɔ aw bɛ minɛn bila yɔrɔ la walasa ka se ka baara kɛ kosɛbɛ ni aw lamini ye. O balansi b’a to fɛɛrɛ kuraw bɛ i ka ko kɛlenw dɛmɛ sanni ka fanga sɔrɔ a kan.
Kuncɛli
Ka waati kɛ i kelen na, o ye seko nafama ye min bɛ yɛrɛmahɔrɔnya ni yɛrɛdɔn sabati. Ni i y’i ka sigida lajɛ, ka sigida dumuni diyabɔ, ka i sen don daɲɛw la ɲɛnajɛw la, ka taa laadala yɔrɔw lajɛ, ka hakili taama dege, ani ka baara kɛ ni jɛkulu ka baarakɛminɛnw ye, i bɛ se ka i kelennasigi waatiw sɛmɛntiya ka kɛ ko kɛlenw ye minnu bɛ mɔgɔ nafa. O baara ninnu bɛ laadalakow sariya suguya caman bonya, wa u bɛ dusu don mɔgɔ yɛrɛ ka bonya kɔnɔ. Aw ye waati hɔrɔnya minɛ aw kelen na walasa ka fɛn dɔn min ka di aw ye tiɲɛ na ani ka jɛɲɔgɔnya jugu don aw ni aw sigida cɛ. Aw bɛ a daminɛ dɔɔnin dɔɔnin, ka to ɲininkali la, ani ka aw yɛrɛ ni aw lamini dɔnni taabolo diyabɔ.
Teriw sɔrɔcogo dugu kura kɔnɔ: hakilina 15 minnu bɛ baara kɛ